‘Ik heb er geen woorden voor,’ stamelt de artistiek leider van de Stichting Participatiekoor, Erik Zwiers, in het Muziekcentrum van de Omroep in Hilversum. Het oorverdovende applaus echoot nog na. Zojuist zijn hier de hoogtepunten uit de Matthäus Passion opgevoerd, net als op vele andere plaatsen in Nederland. Maar deze versie van the Passion is uniek. Vanuit het hele land zongen mensen met dementie en hun ‘mantelzangers’ mee. Samen met het Groot Omroepkoor, Jeugdkoor Spaarne en het Radio Filharmonisch Orkest, onder leiding van dirigent Piet Philipse. “Het bewijst maar weer dat mensen met dementie veel meer kunnen dan sommigen denken.” 

Iedereen telt mee

De koorleden met dementie zingen samen met hun mantelzangers. In 2018 richtte Zwiers het eerste participatiekoor op in Haarlem. Inmiddels zijn er koren in het hele land. ”De Matthäus Passion zingen met mensen met dementie… dat kan toch helemaal niet?”, kreeg Zwiers uit verschillende hoeken te horen. Juist om het tegendeel te bewijzen ging hij met zijn team de uitdaging aan. Na het succes in Haarlem volgden er participatiekoren in o.a. Bergen (NH), Schiedam en Bergen op Zoom.

En vanuit het hele land, van Drenthe, Groningen, Zwolle tot Noord-Brabant liggen er aanvragen om zo’n groep op te richten. ”Mensen met dementie blijken met begeleiding van hun mantelzanger uitstekend in staat een moeilijk stuk als dit te zingen”, vertelt Zwiers met gepaste trots.

Meer zang, minder zorg

Veel ouderen zongen vroeger in een koor, maar door hun dementie kunnen zij nu vaak niet meer meedoen. ”Zo jammer, want zingen is juist goed voor hun welzijn”, vertelt Zwiers. Uit onderzoek van kennisinstituut Leyden Academy over vitaal ouder worden blijkt dat het Participatiekoor in sterke mate bijdraagt aan de positieve gezondheid: ”Regelmatig samen zingen zorgt ervoor dat onze deelnemers langer gezond blijven en minder zorgbehoeften hebben.”

Online repeteren

Twee jaar lang lagen de participatiekoren stil. ”De coronapandemie was ook voor mensen met dementie een eenzame tijd. We konden niet wachten om weer samen te gaan zingen”, vertelt Zwiers. In de afgelopen maanden werd er online gerepeteerd, zodat het voor iedereen veilig was. Mensen met dementie en hun mantelzanger volgden de repetities dus voornamelijk vanuit huis. ”Voor sommigen was dit een uitkomst in deze tijden van kwetsbaarheid”, zegt Barbara Groot, onderzoeker aan Leyden Academy. Groot onderzoekt het effect van cultuur op zorg. ”Uit onderzoek naar de invloed van kunst en cultuur op gezondheid komen drie elementen steeds naar voren: het geeft een positief gevoel, mensen ervaren verbinding met anderen en kunst biedt uitdaging, wat bijdraagt aan zingeving. En als ik iets heb ervaren tijdens het live concert vanmiddag, dan is het wel die verbinding met elkaar. Dat is toch anders dan thuis online repeteren. Je zag dat mensen met dementie extra oplichtten tussen de professionele musici.” 

Participatiekoren in heel Nederland

Na vandaag gaan de participatiekoren door. ”Zoveel mogelijk fysiek. En we zingen meer dan alleen Bach.” Iedereen is welkom mee te zingen. Als zanger met dementie, maar ook als mantelzanger. Zwiers’ droom is dat er over 2 jaar in heel Nederland participatiekoren zijn en dat deelname vergoed wordt vanuit de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg. Dan pas kan echt iedereen meedoen. Belangrijk, want meer zang betekent minder zorg!” 

Mensen met dementie hebben veel baat bij exergaming, een interactieve, digitale manier van bewegen. Onderzoek van de Amsterdamse promovenda Joeke van Santen toont aan dat de voordelen van exergaming voor mensen met dementie groot zijn, zowel op het cognitieve als op het sociale vlak. Deze techniek kan bijdragen aan het welbevinden van ouderen en hun mantelzorgers.

Van Santen richtte zich in haar onderzoek op interactief fietsen, een relatief nieuwe vorm van exergaming waarbij mensen een vooraf opgenomen route op een hometrainer fietsen. Met hun bewegingen sturen ze aan wat er op het scherm gebeurt. De promovenda stelde vast dat deze oefening bij mensen met dementie leidt tot een beter cognitief en sociaal functioneren. Mantelzorgers worden er bovendien door ontlast.

Foto: Interactief fietsen (Foto: Silverfit).

Continue reading Promotieonderzoek wijst uit: mensen met dementie gebaat bij exergaming

Continue reading Joke Bos ontvangt Amsterdamse Andreaspenning

‘Alles wat wij doen heeft een doel.’ Joke Bos over Amsterdams Ontmoetingscentrum de Pijp’

In 1993 openden de eerste twee Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en hun mantelzorgers hun deuren in Amsterdam in Buurtcentrum Quellijn en Ouderencentrum De Coenen. Het was een pilot project, opgezet door de afdeling Psychiatrie van de Vrije Universiteit met steun van Stichting Valerius, dat als doel had betere gecombineerde vroegtijdige ondersteuning te bieden aan thuiswonende mensen met dementie en hun mantelzorgers. Najaar 1994 kwam Joke Bos in dienst bij het project als programmacoӧrdinator van AOC De Pijp dat vanaf najaar 1996 deel zou uitmaken van het dienstenaanbod van de welzijnsorganisatie Combiwel. Nu, 27 jaar later, op 28 oktober neemt Joke afscheid vanwege het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Al die jaren was zij de drijvende kracht van AOC De Pijp en een bron van inspiratie voor velen. In 2019 werd zij benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau. In dit artikel vertelt Joke waar het volgens haar in de Ontmoetingscentra om draait: Mensen met dementie en mantelzorgers zo goed mogelijk met hun situatie te leren omgaan, zodat zij weer in balans komen.

Continue reading Joke Bos, 27 jaar coӧrdinator en manager AOC De Pijp, gaat 28 oktober met pensioen

Tilburg University en Radboudumc uit Nijmegen deden onderzoek naar de SOCAV-methode; Spiegelen, Optimaliseren, Compenseren en Aanleren van Vaardigheden. Deze methode is gericht op het behoud van eigen regie, waardigheid en kwaliteit van leven bij mensen met dementie. Eerder is al gebleken dat de toepassing succesvol is in de verpleegthuisseting, maar nu is dit project ook doorontwikkeld naar de thuissituatie. Op 16 november tussen 14.00 en 16.00 uur zullen ze de bevindingen van het onderzoek tijdens een online bijeenkomst delen en zullen ze de koppeling maken naar hoe jij aan de slag kunt met de inzichten uit het onderzoek in jouw omgeving en de dementievriendelijke gemeenschap (DVG).

Continue reading Online presentatie onderzoeksresultaten SOCAV-methode in de thuissituatie