Het aantal Ontmoetingscentra groeit nog steeds. Niet alleen in Nederland maar ook in andere landen worden nieuwe OC ofwel Meeting Centers Dementia opgericht. Zo is er onlangs een Meeting Center op het eiland St. Mauritius geopend. Dit is het tweede Meeting Center op het Afrikaanse continent. Er bestaat al langere tijd een Meeting Center Dementia in Zimbabwe, het AaroHelm Meeting Centre. Onlangs ontvingen we een mooi bericht van de oprichtster van dit ontmoetingscentrum:

‘Het AaroHelm-ontmoetingscentrum hanteert een persoonsgerichte aanpak, in overeenstemming met de doelstellingen en filosofie van het internationale netwerk MeetingDem. Er worden twee keer per week bijeenkomsten gehouden in het centrum: op dinsdag en donderdag. Woensdag is gereserveerd voor huisbezoeken aan leden die niet zelf naar het centrum kunnen lopen.

De bijeenkomsten bieden zinvolle, goedkope activiteiten die verbondenheid en welzijn bevorderen. Elke bijeenkomst begint met een gebed, gevolgd door sociale interactie, zoals vertelkringen waarin deelnemers persoonlijke herinneringen of lokale volksverhalen delen. Muziek staat centraal: bekende liedjes en hymnen moedigen het samen zingen aan, soms begeleid door eenvoudige zelfgemaakte instrumenten zoals rammelaars van flessen en bonen. Daarna volgt creatieve expressie, zoals knutselen met gerecyclede materialen of boetseren met lokaal gewonnen klei. Tuinieractiviteiten, zoals het planten van kruiden in kleine potten, zorgen voor zintuiglijke prikkels en een gevoel van zingeving. Rustige stoeloefeningen en ritmisch klappen op traditionele melodieën houden het lichaam actief, terwijl korte wandelingen rond het centrum de mobiliteit bevorderen. Herinneringsactiviteiten, zoals het delen van fotoalbums en herinneringsdozen gevuld met alledaagse voorwerpen, helpen deelnemers weer in contact te komen met hun verleden. Spirituele bezinning of gebed biedt troost voor wie dat wenst. Deze eenvoudige, cultureel relevante activiteiten creëren een veilige, vrolijke omgeving waar mensen met dementie zich gewaardeerd, betrokken en verbonden voelen – ondanks de beperkte middelen.

Clementinah Rooke, oprichtster en uitvoerend directeur van AaroHelm Meeting Centre in Zimbabwe

Wil je meer weten over het internationale netwerk van de Meeting Centers? Neem dan een kijkje op de website van MeetingDem.

In deze rubriek plaatsen we artikelen die de afgelopen decennia over de Ontmoetingscentra in diverse media zijn gepubliceerd. Deze keer een stuk over een van de eerste Ontmoetingscentra: het AOC in de Amsterdamse wijk De Pijp. Het werd in 1993 opgericht en bestaat nog steeds. Inmiddels is het AOC verhuisd naar het Smaragdplein in de Diamantbuurt; de ondersteuning die het Ontmoetingscentrum biedt is in de kern onveranderd. Bovenstaand artikel verscheen in de Pijpkrant in mei 2003.

Met de Opschudkaarten van Mensgerichte Ouderenzorg kun je de boel eens lekker op schudden in het Ontmoetingscentrum. Op een leuke en laagdrempelige manier maken ze medewerkers bewust van hoe belangrijk eigen regie is voor mensen met dementie. Korte, eenvoudige opdrachten laten zelf ervaren hoe het is om weinig of geen regie te hebben. De kaartenset bestaat uit verschillende soorten kaarten:

• Opdrachtkaarten: Ervaar zelf hoe het is om geen eigen regie te hebben en denk na over deze ervaring. Bijvoorbeeld: ‘Speel de hele middag muziek van André Rieu op kantoor’.
• Groepskaarten: Praat samen over eigen regie. Bijvoorbeeld: ‘Welke keuzes neem je (onbewust) over van mensen met dementie?’
• Actiekaarten: voer kleine, haalbare acties uit in de praktijk, die de eigen regie van deelnemers vergroten. Bijvoorbeeld: ‘Bedenk één kleine verandering voor deze week en deel deze met een collega.’
• Vrijkaarten: Voeg je eigen opdracht, vraag of actie toe die past bij jullie op de werkvloer. Zo stem je het af op jouw team of afdeling. Denk aan: een deelnemer vragen welke van zijn/haar ervaringen jij eens zou moeten beleven, of een vraag die je eens met collega’s wilt bespreken.

De opdrachten zijn makkelijk in te passen in het dagelijkse werk en kosten weinig extra tijd. Ze zetten aan tot nadenken en tot het ondernemen van kleine, concrete stappen die het dagelijks leven van mensen met dementie meer eigen regie geven.

Verkrijgbaar bij Mensgerichte Ouderenzorg via deze link.

De Academische Werkplaats Hulp bij Dementie na de Diagnose heeft opnieuw subsidie gekregen van het ministerie van VWS. Van deze subsidie zal onder andere het Landelijk Platform Ontmoetingscentra Dementie worden gefinancierd. De subsidie loopt tot eind 2027.

Sietske Sikkes, universitair hoofddocent Academische Werkplaats Hulp bij Dementie na de Diagnose (AWHDD)

Bij Ontmoetingscentrum Dock in Delft blijven we zoeken naar manieren om onze bezoekers, mantelzorgers en vrijwilligers een gevarieerd en betekenisvol programma te bieden. Samenwerking met organisaties in de stad speelt daarbij een steeds grotere rol. Zo bouwen we stap voor stap aan een ontmoetingscentrum dat niet alleen een plek van ontmoeting is, maar ook actief bijdraagt aan het welzijn, de zelfstandigheid en de maatschappelijke participatie van mensen met dementie.

Sinds een half jaar bezoeken deelnemers van OC Dock maandelijks Mooie Boules. Deze spelactiviteit biedt volop gelegenheid voor ontmoeting, plezier en beweging in een laagdrempelige en gezellige omgeving. Het enthousiasme van de deelnemers laat zien hoe waardevol het is om activiteiten ook buiten de vertrouwde muren van het ontmoetingscentrum aan te bieden.

Ook Het Danspaleis heeft inmiddels zijn weg naar Delft gevonden. Op verschillende ontmoetingscentra worden samen met deze organisatie dansmiddagen georganiseerd. Bij OC Dock vindt in oktober een feestelijke dansmiddag plaats bij Dansschool Wesseling, waarbij bezoekers, mantelzorgers, vrijwilligers en medewerkers samen de dansvloer op gaan. Muziek en dans brengen mensen in beweging, roepen herinneringen op en versterken de onderlinge verbinding.

Daarnaast zetten we in oktober een volgende stap op het gebied van beweeggerichte zorg. Dan start een wekelijkse fitnessactiviteit bij Beweegpunt Delft. Onder deskundige begeleiding werken deelnemers aan kracht, conditie en balans. Hiermee sluiten we aan bij de principes van reablement: uitgaan van wat mensen nog wél kunnen en hen ondersteunen om vaardigheden, zelfstandigheid en eigen regie zo veel mogelijk te behouden. Bewegen vormt daarbij een belangrijk middel.

Met deze samenwerkingen vergroten we niet alleen de bekendheid van het ontmoetingscentrum in de wijk en de stad, maar geven we ook concreet invulling aan een aanpak waarin ontmoeting, participatie en reablement hand in hand gaan. Daarbij betrekken we mantelzorgers en andere naasten steeds nadrukkelijker bij onze activiteiten. Zo werken we samen aan een inclusieve gemeenschap waarin mensen met dementie ertoe doen, actief kunnen blijven en zich welkom voelen.

Sascha van Eijk, Programmacoördinator Ontmoetingscentrum Dock van Delft, Pieter van Foreest

Al vijf jaar is Ontmoetingscentrum Zonnehof van Palet Welzijn in Woerden een fijne stimulerende plek voor mensen met geheugenproblemen of dementie én hun mantelzorgers. Een plek waar mensen gelijkgestemden ontmoeten, actief blijven en passende ondersteuning krijgen.
Op 1 juli 2021 opende Ontmoetingscentrum Zonnehof de deuren. Dat de vraag in de gemeente Woerden naar een fijne dagbeleving groot was werd het eerste jaar snel duidelijk. Van één groep op de maandag ging Zonnehof binnen een jaar tijd vijf dagen in de week open. Met gemiddeld tien deelnemers per dag.

Dankzij de creativiteit en inzet van het team is er veel variatie in het aanbod van activiteiten. In combinatie met de kleinschaligheid maakt dit Zonnehof uniek in de gemeente Woerden. Deelnemers en hun mantelzorgers ervaren een grote betrokkenheid en spreken daarom hartverwarmend over ‘de club’ in plaats van ‘het ontmoetingscentrum’.
Het jubileum werd in de week van 29 juni t/m 3 juli intens gevierd door het team van Zonnehof samen met deelnemers, mantelzorgers, vrijwilligers, relaties en andere belangstellenden.

Irén Hoekstra, coördinator Ontmoetingscentrum Zonnehof in Woerden

Ontmoetingscentrum Middelburg Zuid van de SVRZ en een aantal andere organisaties hebben de krachten gebundeld om zich sterk te maken voor een dementievriendelijk Middelburg. Hiermee lijkt een lang gekoesterde wens in vervulling te gaan: een stad waar mensen met dementie niet aan de kant staan maar gewoon mee kunnen doen. Een plaats waarin mensen met dementie zo lang mogelijk zelfstandig en actief kunnen blijven meedoen in de samenleving. Winkels, horeca, verenigingen, zorgorganisaties en inwoners kunnen allemaal helpen door kennis op te doen over dementie. Zodat ze dementie leren herkennen en weten hoe iemand te benaderen.

De gemeente Middelburg heeft de intentie uitgesproken zich actief in te zetten voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Een projectleider gaat dit oppakken en activiteiten ontplooien om dit gestalte te geven en kennis over te dragen. Er staan heel wat activiteiten op de planning om het onderwerp bij een groter publiek onder de aandacht te brengen. Recent heeft Cinema Middelburg de film ‘Zondag de negenste’

Gedraaid en in november draait de film ‘All of a Sudden’.

Op 5 en 6 november staat de caravan ‘de mobiele verwarring’ in Middelburg. De bezoekers aan de caravan gaan ervaren hoe het is om te leven met dementie in een unieke educatieve escaperoom. Spelenderwijs leert men over deze ingrijpende aandoening.

Het streven is dat het onderwerp zich als een olievlek over de stad verspreidt en wordt geïmplementeerd dat dit niet een eenmalig iets is, maar een onderwerp wat op de gemeentelijke – en alle andere agenda’s blijft staan. 

De ‘gangmakers’: Petra Slingerberg, medewerker van Manteling (projectleider) en

Henriëtta Joosse, coördinator Ontmoetingscentrum Middelburg Zuid SVRZ

Bij AOC De Pijp op het Smaragdplein in Amsterdam is een voormalig schoolplein veranderd in een groene, kleurrijke en dementievriendelijke tuin. De Smaragdtuin laat zien hoe een buitenruimte niet alleen mooier kan worden, maar ook een waardevolle aanvulling kan zijn op de activiteiten en ontmoeting binnen een Ontmoetingscentrum.

Het initiatief ontstond vanuit twee ideeën: er was al een plan om een moestuin voor buurtbewoners aan te leggen én er was de wens om mensen met dementie meer mogelijkheden te bieden om buiten te beleven en te ontspannen. Door deze plannen met elkaar te verbinden ontstond één gezamenlijk ontwerp. Met steun van de gemeente kon het plan uiteindelijk worden uitgevoerd. 

Een dementievriendelijke tuin biedt andere manieren van prikkeling dan een gewoon gesprek. Geur, kleur, planten en kruiden spelen daarbij een belangrijke rol. In de Smaragdtuin is bijvoorbeeld een kruidentuin aangelegd en is bewust gekozen voor planten die extra geur en kleur bieden. Daarnaast zijn er plekken en activiteiten die uitnodigen tot beleven en bewegen, zoals een jeu-de-boulesbaan en een terras. De tuin is goed toegankelijk voor mensen met een rollator of rolstoel. 

Bijzonder is ook de verbinding met de buurt. De moestuinen worden verzorgd door buurtbewoners. Het idee is dat hierdoor vanzelf ontmoetingen en samenwerkingen

ontstaan tussen buurtbewoners en mensen met dementie. Zo wordt de tuin niet alleen een prettige buitenruimte voor bezoekers van het ontmoetingscentrum, maar ook een plek waar verschillende groepen uit de buurt elkaar kunnen tegenkomen. 

De Smaragdtuin is daarmee een inspirerend voorbeeld voor andere ontmoetingscentra: kijk niet alleen naar wat er binnen nodig is, maar benut ook de buitenruimte.

Een tegelplein, binnentuin of stukje groen kan met relatief eenvoudige ideeën veranderen in een plek die uitnodigt tot bewegen, beleven, ontmoeten en meedoen.

Patrick van Vught, senior activiteitenbegeleider AOC de Pijp in Amsterdam

De manier waarop we over dementie praten, heeft grote invloed op hoe mensen met dementie en hun naasten worden gezien en ondersteund. Toch blijkt dat mensen niet vanzelf het gesprek hierover aangaan. Terwijl juist open en genuanceerde gesprekken kunnen bijdragen aan meer begrip, erkenning, verbinding en passendere zorg en ondersteuning.

Het project Dementie Verbeeld ontwikkelde een set gesprekskaarten om op een laagdrempelige manier over dementie te praten. De kaarten helpen mensen met dementie en mantelzorgers om gevoelens en ervaringen bespreekbaar te maken en zorgen voor open gesprekken over thema’s als mantelzorgbelasting en stigma.

Ook nieuwsgierig? Wil jij het gebruiken voor een activiteit in een ontmoetingscentrum? Kijk dan voor meer informatie over het project en de materialen op Dementie Verbeeld gesprekskaarten | Lectoraat Goed Leven met Dementie | Windesheim. Of vraag Franka Bakker, fc.bakker@windesheim.nl.

Ontmoetingscentrum Vermeertoren in Delft heeft sinds kort assistentie van robot Tessa. Tessa is een kleine, innovatieve spraakgestuurde robot die helpt om de zelfredzaamheid van mensen te vergroten. Via een eenvoudige app kunnen zorgprofessionals en mantelzorgers spraakberichten inplannen. Dit kunnen herinneringen zijn aan afspraken, maar ook een vriendelijk berichtje om te vragen hoe het gaat. Tessa spreekt deze berichten op het juiste moment uit, afgestemd op het dagritme en de voorkeuren van de cliënt. Daardoor voelt de ondersteuning natuurlijk aan en blijft de regie zoveel mogelijk bij de cliënt zelf.

Bij Ontmoetingscentrum Vermeertoren wordt Tessa ingezet op de groepen om te ondersteunen bij de dagstructuur. Zo herinnert zij bezoekers er bijvoorbeeld aan om iets te drinken of dat de tafel gedekt kan worden. Doordat Tessa op de groepen aanwezig is, maken de bezoekers op een laagdrempelige manier kennis met deze technologie. Dit zorgt voor mooie momenten: zowel bezoekers als medewerkers worden geholpen bij dagelijkse handelingen, zoals het aanzetten van de oven of het dekken van de tafel. Daarnaast merken we dat bezoekers Tessa ook als prettig hulpmiddel voor thuis ervaren, juist doordat ze er hier al vertrouwd mee raken. Inmiddels is Tessa bij twee bezoekers thuis ingezet en we verwachten dat dit aantal de komende tijd verder zal groeien. Heb je vragen over de inzet van Tessa? Laat het vooral weten.

Esther Tettero, Programmacoördinator Ontmoetingscentrum Vermeertoren, Pieter van Foreest, e.lighaam@pietervanforeest.nl